文∣張瑋哲／台灣神學研究學院神學碩士
Tùi chiap-siū kòe Sèng-keng gián-kiù hùn-liān ê lâng, chóaⁿ-iūⁿ hun-piān kap keng-bûn siong-koan ê le̍k-sú châi-liāu kap bûn-ha̍k siu-sû, í-keng sī chin chū-jiân ê hoán-èng. Chóng-sī hiān-tāi kàu-hōe chin-chió khǹg-tī sim-lāi--ê sī lán chóaⁿ-iūⁿ bīn-tùi Sèng-keng, tha̍k Sèng-keng ê lâng chóaⁿ-iūⁿ lí-kái keng-bûn í-ki̍p lí-kái ê sî ū siáⁿ-khoán ê hān-chè; che chiū-sī ì-sek-hêng-thài phoe-phòaⁿ thó-lūn ê gī-tê.
Ì-sek-hêng-thài kái-soeh ê ké-hoat
Nā kóng-tio̍h ì-sek-hêng-thài kái-soeh ê hong-hoat tī Sin-sù-chiá Cha̍p-chì 2022 nî cha̍p-ge̍h í-keng ū chi̍t phiⁿ Chan Chong-sēng（曾宗盛）ê bûn-chiuⁿ 〈意識形態與聖經詮釋〉（Ì-sek-hêng-thài kap sèng-keng kái-sek）, hō͘ lán tùi chit-ê hong-hoat ū sió-khóa jīn-bat. Bûn-tiong kú Sèng-keng ê lē, tâm-lūn Sèng-keng lāi-bīn Í-sek-lia̍t hông-sek kap sian-ti tī ì-sek-hêng-thài hong-bīn ê chhiong-tu̍t, sòa-chiap thó-lūn kàu-hōe lāi ū bô-kāng-khoán ê le̍k-sú thoân-sêng, hoān-sè bô-kâng ê thoân-sêng chi-kan iā-ū chhut-hiān kòe kín-tiuⁿ ê koan-hē.
Chóng-sī ì-sek-hêng-thài ê hun-sek ē-tàng tháu-pàng hō͘ kì-tēng siūⁿ-hoat khún-pa̍k ê lâng, chìn chi̍t-pō͘ hō͘ thó-lūn kèng-ka choan-chù tī kiōng-tông ê hong-hiòng; lēng-gōa, bô-kâng ê kái-soeh, ū-khó-lêng ē-tàng sán-seng sin-ê ì-gī. Ēng khah ha̍k-su̍t ê kóng-hoat, “thàu-kè ì-sek-hêng-thài piān-bêng ka-kī li̍p-tiûⁿ ê te̍k-sek kap hān-chè,” chiū-sī ì-sek-hêng-thài ê ūn-chok hong-sek. Bīn-tùi hiān-tāi ha̍k-su̍t ê thó-lūn, kàu-hōe lāi-bīn bī-bián ū lâng chit-gî: “ Piān-bêng chū-sin ê hān-chè, kám chiâⁿ-si̍t ū-hoat-tō͘ kái-piàn thó-lūn ê khì-hun?” Ì-sek-hêng-thài tāi-pō͘ -hūn tī kàu-hōe chhú-kéng lāi sī bô-lâng ōe chú-tōng thê-khí--ê, in-ūi tī kì-tēng ê siūⁿ-hoat tiong ì-sek-hêng-thài tāi-piáu chhiong-tu̍t, khah-bô hû-ha̍p kàu-hōe hō͘ lâng ê ìn-siōng, iā in-ūi án-ni lán tō sit-khì lí-kái keng-bûn ê lâng pí-chhú chi-kan bô-kâng ê chèng-siaⁿ.
Lô-má-jîn-su cha̍p-sam-chiuⁿ tiong ê koân-pèng kap chèng-kàu koan-hē.
Lán ē-tàng kú chi̍t-ê Lô-má-jîn-su cha̍p-saⁿ chiuⁿ siông-siông lia̍h-chòe chèng-kàu-koan-hē ê lē kap tong-tāi sîn-ha̍k-ka William T. Cavanaugh ê sèng-chhan-chèng-tī-ha̍k chòe thó-lūn.
Nā kóng-tio̍h Lô-má-jîn-su lāi ê chèng-kàu-koan-hē, tāi-seng lán ōe siūⁿ-tio̍h Lô-má-jîn-su cha̍p-saⁿ-chiuⁿ ê kì-chài: “ Ta̍k-ê lâng tio̍h sūn-ho̍k tī téng-bīn ê koân-pèng, in-ūi koân-pèng lóng sī tùi Siōng-tè lâi. Chiáng-koân-chiá ê koân-pèng lóng sī Siōng-tè chè-tēng--ê. Só͘-í, hoán-khòng koân-pèng sī ûi-pōe Siōng-tè só͘ chè-tēng ê chè-tō͘; hoán-khòng ê lâng ōe siū sím-phòaⁿ. Thóng-tī-chiá m̄-sī beh hō͘ chò-hó ê lâng kiaⁿ-hiâⁿ, sī beh hō͘ chò-pháiⁿ ê lâng kiaⁿ-hiâⁿ. Lí kiám bô ài chòe chi̍t ê bián kiaⁿ ū koân-pèng ê lâng? Nā ài, tio̍h chò-hó, lí chiū ōe tit-tio̍h chheng-chàn; ”（Lô-má-jîn-su 13:1–3） Chin-chōe lâng tùi chit-tōaⁿ keng-bûn ê thó-lūn sī khǹg-tī “sūn-ho̍k koân-pèng” ê gī-tê, jî-chhiáⁿ chit-ê koân-pèng te̍k-pia̍t sī kóng “chèng-tī hong-bīn ê chiáng-khoân-chiá”; keng-bûn piáu-bīn-siōng hông khòaⁿ--ê sī Pó-lô kiàn-gī hui Iû-thài cho̍k-kûn chóaⁿ-iūⁿ bīn-tùi Lô-má-tè-kok, put-kò ēng Iû-thài cho̍k-kûn ê koan-tiám, “koân-pèng” chiū-ōe khòaⁿ chòe sī hōe-tn̂g ê koán-lí-chiá.
Iû-kî Lô-má-tè-kok sêng-jīn Iû-thài-kàu sī ha̍p-hoat chong-kàu, só͘-í hōe-tn̂g ê koán-lí-chiá ū-khó-lêng chiáng-ak chong-kàu siōng ê kái-soeh-koân í-gōa, tè-kok-chèng-koân ia̍h ōe hù-ú in chèng-tī siōng ê koán-lí chek-jîm. Tùi Mark D. Nanos tī Jewish Annotated New Testament thê-kiong ê chù-kái, lán ē-thang lî-khui chū-sin ê hān-chè, ēng Iû-thài-lâng ê kak-tō͘ lí-kái keng-bûn. Thàu-kè bô-kâng koan-tiám ê choán-ōaⁿ, ē-thang pang-chān lán khok-tōa tùi keng-bûn ê sióng-siōng.
Hâm Cavanaugh ê sîn-ha̍k tùi-ōe: Chiòng koân-le̍k kàu Sèng-chhan chèng-tī-ha̍k.
M̄-nā án-ni, nā-sī lán ēng Lô-má-jîn-su ê keng-bûn kap sîn-ha̍k-ka William T. Cavanaugh lâi tùi-ōe, bô-kâng ê kái-soeh kak-tō͘ chiū ōe-thang pang-chān lán chhōe-chhut kap sîn-ha̍k-ka tùi-ōe ê khong-kan, jî-chhiáⁿ sîn-ha̍k-ka ê ì-kiàn iā-ū thang thê-kiong lán sin-ê kak-tō͘ thang ēng lâi hoán-séng tha̍k Sèng-keng só͘ tit--tio̍h ê siūⁿ-hoat, khok-tōa lán tùi Sèng -keng ê lí-kái kap sióng-siōng.
Ti Cavanaugh ê chu《聖餐的政治學》（Sèng-chhan ê Chèng-tī-ha̍k）lāi-bīn chiū hoán-séng tong-tāi Ki-tok-chong-kàu tùi-èng kong-kiōng-sū-bū ê thāi-tō͘ , i jīn-ûi tng Khé-bông-ūn-tōng (Enlightenment Movement) ê sî chong-kàu hō͘ lí-sèng pâi-tû chhut kong-kiōng khong-kan, kî-tiong só͘ sán-seng ê koân-le̍k-chin-khong chiu-ōe hō͘ pa̍t-hāng koân-pèng lâi chhú-tāi; Cavanaugh koan-chhat chhù-bī ê só͘-chāi chiū-sī “kok-ka”, “kong-bîn-siā-hōe” kap “choân-kiû-hòa” chiâⁿ-chòe kàu-hōe thè-chhut kong-kiōng khong-kan ê thè-tāi, thàu-kòe le̍k-sú hoat-tián kok-ka chioh to̍k-chiàm po̍k-le̍k khòng-chè kong-bîn ê sin-khu, iā chioh-la̍t sán-chhut “bîn-cho̍k-kok-ka chiū-sī kiù-sio̍k” ê sîn-ōe.
Chóng-sī, tī Cavanaugh ê koan-chhat lâi khòaⁿ, kok-ka m̄-sī tiong-li̍p ê chéng-ha̍p-cho͘-chit, kok-ka ē-tàng ēng to̍k-chiàm po̍k-le̍k chiong sin-khu chéng-ha̍p chòe kong-kiōng ì-hiòng, koh ēng Lô-má-hoat chòe to̍k-chiàm sū-sū ê ki-chhó͘, kèng-ka kióng-kò͘ “kong-bîn-siā-hōe sī chū-iû khong-kan” ê hoàn-siōng. Chòe-āu, í kok-ka koân-pèng chòe ki-chhó͘ hoat-tián ê “choân-kiû-hòa”, iā ēng tī pak-siah kok-ka sè-le̍k ē-bīn phòa-chhùi ê siā-kûn kap sin-khu, chìn chi̍t-pō͘ chhòng-chō “khòa-kok-hōe-siā” chit-khoán ê “Tāi-kong”.
Chiam-tùi hiān-tāi kàu-hōe thè-ki su-jîn khong-kan, iû kok-ka chiàm-niá kong-kiōng khong-kan lia̍h-chòe tāi-piáu ê būn-tê, Cavanaugh jīn-ûi Ki-tok-tô͘ tùi-èng hiān-tāi “sîn-ōe” eng-kai chhái-chhú--ê m̄-sī thò-hia̍p ê thāi-tō͘, hoán-tńg sī eng-kai “tī sin ê chhú-kéng lāi-bīn koh-chài chhim-su sèng-chhan ê ì-gī ”, chòe hiān-tāi ì-sek-hêng-thài phoe-phòaⁿ ê hong-sek. Nā-chún ēng Cavanaugh tùi sèng-chhan ì-gī ê kái-soeh oa̍t-thâu khòaⁿ Lô-má-jîn-su, koan-chhat kak-tō͘ tńg-oat ōe hō͘ lán sán-seng sin ê lêng-kám.
附註：
1. Mark D. Nanos, “The Letter of Paul to the Romans,” in Amy-Jill Levine and Marc Zvi Brettler eds., The Jewish Annotated New Testament 2nd Edition (New York: Oxford University Press, 2017), .
